در اوايل جمادى الاوّل سال 1309 انجاميد . « 1 » امّا او هرگز درصدد حذف سلطنت و جايگزينى نظام سياسى ديگر برنيامد . اين تحوّل ، از سال 1312 - 1324 و در دورهء رهبرى آخوند خراسانى صورت گرفت . در زير ، به انديشه و مواضع سياسى آخوند در بارهء مشروطيّت اشاره مىكنيم . 3 . آراى فقهى - سياسى آخوند در خصوص دورهء غيبت اشاره كرديم كه پس از شيخ انصارى ، و به دليل سلطهء علمى - اجتماعى مكتب شيخ ، سنّت حاشيهءنويسى در حوزه‌هاى علميه رواج بيشترى پيدا كرد و در همهء تأليف‌ها و تدريس‌هاى علوم دينى ، ديدگاه‌ها و كتب شيخ انصارى محور مباحث بود . آخوند خراسانى نيز درون همين سنّت حاكم قرار داشت . وى ديدگاه فقهى - سياسى خود را بر محور « بحث ولايت فقيه » و در حاشيهء مكاسب شيخ انصارى آورده است . آخوند خراسانى ، چنان‌كه شيوهء تدريس و تأليف اوست ، در كتاب حاشيهء مكاسب نيز ، همانند كفاية الأصول اختصار و شتاب مخصوص خود را دارد ، امّا با وضوح و استحكام كامل در سخن . وى در حاشيهء برخى از جمله‌هاى شيخ انصارى در باب ولايت فقيه ، انديشه‌هاى خود را ، كه اساساً با شيخ تفاوت چندانى ندارد ، بيان مىكند . « 2 » امّا تحليل‌هاى فقهى آخوند خراسانى ، به رغم ابتناء بر انديشهء شيخ ، وجوهى از نوآورى فقهى - سياسى نيز به هم‌راه دارد كه حاكى از بسط و توسعهء اين انديشه و جريان فقهى از شيخ تا خراسانى است . به هر حال ، خراسانى مباحث خود راجع به حدود ولايت فقيهان در دورهء غيبت را با تقسيم ذيل شروع مىكند . بىترديد در زمان غيبت ، آن چه كه اساساً خارج از اختيار امام عليه السلام است ،

--> ( 1 ) . « اليوم استعمال تنباكو و توتون بأىّ نحو كان در حكم محاربه با امام زمان است » . رسالهء دخانيه ، ص 125 ؛ « تاريخ دخانيه » ، در مجموعهء سدهء تحريم تنباكو ، ص 109 - 114 ( 2 ) . حاشيهء مكاسب ، ص 92